BEZPIECZEŃSTWO I PIERWSZA POMOC WG STANDARDÓW UE ORAZ ILCOR”

 

 

            W dobie współczesnej coraz częściej spotykamy się z różnego rodzaju zagrożeniami. Ich skutkiem są nie tylko straty materialne, lecz także obrażenia ciała czy nawet śmierć. Większość społeczeństwa tego typu sytuacje nazywa wypadkami, a tych, których one dotknęły – poszkodowanymi.

            Nagły stan zagrożenia życia (od zakrztuszenia po nagłe zatrzymanie krążenia) może nastąpić w najmniej oczekiwanym momencie.

            Właściwa ocena wstępna oraz podjęcie natychmiastowych czynności ratowniczych mogą uratować życie. Do czasu przyjazdu pogotowia ratunkowego nie zawsze przywrócimy poszkodowanemu przytomność, ale zawsze podtrzymamy podstawowe czynności życiowe, prowadząc reanimację oddechową lub krążeniowo-oddechową. Po udzieleniu pierwszej pomocy przedmedycznej i wezwaniu lekarza wystarczy zastosować odpowiednią pozycję ułożeniową i podjąć czynności przeciwwstrząsowe.

            Zabiegi resuscytacyjne, podobnie jak inne dziedziny nauki, podlegają regularnemu rozwojowi i zmianom, np. konieczne okazało się wprowadzenie nowych wytycznych resuscytacji (ERC Guidelines for Resuscitation 2005). Zmiana wytycznych nie oznacza jednak, że dotychczas nauczane procedury były niewłaściwe, złe czy niebezpieczne. Nowe wytyczne zapewniają większą skuteczność udzielanej pierwszej pomocy oraz łatwiejsze nauczanie i lepsze zapamiętywanie procedur.

            Wytyczne resuscytacji Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) wydawane w porozumieniu z Międzynarodowym Komitetem Porozumiewawczym ds. Resuscytacji (ILCOR) stanowią podstawę wszystkich działań i szkoleń w dziedzinie resuscytacji (zarówno dla ratowników amatorów, jak i wykwalifikowanego personelu medycznego).

            Wszystkie omówione tu sposoby postępowania uwzględniają standardy Wytycznych 2005, Europejskiej Rady Resuscytacji i Polskiej Rady Resuscytacji zawarte w Międzynarodowych wytycznych Resuscytacji 2005, opracowanych zgodnie z zaleceniami Międzynarodowego Komitetu Porozumiewawczego ds. Resuscytacji – ILCOR.

 

 

PODSTAWOWE ZABIEGI RATUJĄCE ŻYCIE – REANIMACJA, RESUSCYTACJA.

 

            Osoba reanimowana jest to osoba   z  przywróconym krążeniem krwi, własnym oddechem i świadomością.

            Osoba resuscytowana jest to osoba  z przywróconym spontanicznym krążeniem krwi, własnym oddechem  bez powrotu świadomości.

 

Resuscytacja krążeniowo – oddechowa.

Dorośli.

            Prawidłowo prowadzona resuscytacja składa się z następujących etapów w ściśle określonej kolejności, a dotyczy trzech stref działania:   

A  (Airway) – drożność dróg oddechowych

B ( Breathing) – oddech

C ( Circulation) – krążenie krwi

            Podstawowe zabiegi resuscytacyjne (BLS - Basic Life Suport) prowadzimy w zależności od stanu poszkodowanego i polegają one na :

- pośrednim masażu serca;

- sztucznej wentylacji różnymi metodami;

- defibrylacji ( osoby uprawnione, z odpowiednimi kwalifikacjami)

 

                                       

 

Kolejność czynności resuscytacyjnych

1. Zapewnić bezpieczeństwo ratownikowi i ratowanemu.

2. Sprawdzić, czy ratowany reaguje

·        Delikatnie potrząsnąć go za ramię i głośno zapytać „Jak się Pan Pani czuje”?

·        Jeśli poszkodowany odpowiada lub porusza się:

·        Pozostawić ratowanego w pozycji, w jakiej go zastano (pod warunkiem, że nie naraża go to na dodatkowe niebezpieczeństwo) sprawdzić jego stan i w razie potrzeby wezwać pomoc.

  • Prowadzić wywiad „ co się stało"

  • Regularnie oceniać stan ratowanego.

3. Jeśli ratowany nie reaguje:

  • Głośno wzywać pomocy, poprosić osoby postronne o pomoc ( jeżeli istnieje taka możliwość)

- jeśli nie można w pełni ocenić stanu ratowanego w pozycji, w jakiej go zastano,  odwrócić go na plecy i udrożnić drogi oddechowe:

- Ułożyć dłoń na czole, drugą na części twardej żuchwy ratowanego i ostrożnie odgiąć głowę ku tyłowi;

- Usunąć z jamy ustnej wszelkie widoczne przyczyny zatkania dróg oddechowych, pod kontrolą wzroku, w tym przemieszczone protezy zębowe, nie ruszając jednak protez dobrze umocowanych;

-  Czubkiem palca (lub palców) umieszczonego na podbródku (żuchwie) ratowanego unieść żuchwę, co udrażnia drogi oddechowe;

4. Utrzymując w opisany sposób drożność dróg oddechowych

- wzrokowo, słuchowo i dotykiem ocenić, czy wystąpiły prawidłowe oddechy (silniejsze niż okresowe westchnięcia lub słabe próby oddychania):

-  wzrokowo ocenić ruchy klatki piersiowej;

- uchem zbliżonym do ust ratowanego ocenić szmery oddechowe;

-  policzkiem wyczuć czy z ust wydobywa się powietrze;

- na wzrokowe, słuchowe i dotykowe poszukiwanie prawidłowych oddechów poświecić nie więcej niż 10 sekund.

 5.  Jeśli ratowany prawidłowo oddycha: 12-20 oddechów / min

 Ułożyć w pozycji bezpiecznej

- Wysłać kogoś po pomoc a gdy ratownik jest sam, pozostawić ratowanego i samemu udać się po pomoc;

- Regularnie oceniać oddychanie.

- Jeżeli występują wątpliwości co do tego, że oddech poszkodowanego jest prawidłowy, postępuj tak jakby był nie prawidłowy.

6. Jeśli ratowany nie oddycha lub wykonuje tylko okresowe westchnięcia bądź słabe próby oddechu ( rybie oddechy) należy:

- wysłać kogoś po pomoc, a jeżeli jesteś sam, zostaw poszkodowanego i wezwij pogotowie; po powrocie wykonaj uciskanie klatki piersiowej zgodnie z opisem:

  • Uklęknąć obok poszkodowanego;

  • Ułożyć nadgarstek jednej ręki na środku mostka poszkodowanego;

  • Ułożyć nadgarstek drugiej ręki na pierwszej

  • Spleść palce obu dłoni i upewnić się, że nie naciskasz na żebra poszkodowanego, nie uciskaj nadbrzusza ani dolnej część mostka;

  • Pochyl się nad poszkodowanym prostopadle do mostka z wyprostowanymi w łokciach rękami uciskać mostek na głębokość 4 – 5 cm.

  • zwolnić ucisk bez odrywania rąk od mostka i powtarzać takie uciskanie z częstością około 100 razy na minutę ( nieco mniej niż 2 uciśnięcia na sekundę): pomocne może być przy tym głośne liczenie. Ucisk i zwolnienie ucisku powinny trwać jednakowo długo.

7. Łączne stosowanie oddechów ratowniczych i pośredniego masażu serca:

- po wykonaniu 30 uciśnięć klatki piersiowej udrożnij drogi oddechowe- odgiąć głowę ratowanego ku tyłowi unieść jego żuchwę

- kciukiem i palcem wskazującym ręki odginającej głowę zacisnąć miękkie części nosa ratowanego;

- uchylić usta ratowanego, nie zmieniając podparcia żuchwy;

- nabrać głęboko powietrza w swoje płuca, możliwie szczelnie ułożyć swoje wargi wokół ust ratowanego, powoli wdmuchiwać powietrze do ust ratowanego, jednocześnie obserwując zachowanie się jego klatki piersiowej; wdech powinien trwać około 1 sekundę, a klatka piersiowa powinna się wyraźnie unieść;

- wykonaj tak samo następny oddech ratowniczy;

Jeśli wykonanie skutecznego wdechu natrafia na trudności, ponownie sprawdzić jamę ustną ratowanego i usunąć z niej ewentualne przeszkody;

-  sprawdzić, czy wystarczające jest odgięcie głowy i uniesienie żuchwy.

 

Podjąć maksymalnie 2 próby w celu uzyskania 2 skutecznych wdechów

Jeśli  nie  udaje się wykonać skutecznych wdechów, przejść do oceny krążenia krwi.

 

                              

Kontynuuj  uciśnięcia klatki piersiowej i sztuczną wentylację

w stosunku 30: 2;

8. Resuscytacja krążeniowo – oddechowa ograniczona wyłącznie do uciśnięć klatki piersiowej można prowadzić w następujących sytuacjach:

  • Jeżeli ratownik nie jest w stanie lub nie chce wykonywać oddechów ratowniczych, zastosuj uciśnięcia klatki piersiowej;

  • Jeżeli stosujesz wyłącznie uciśnięcia klatki piersiowej, wykonuj je bez przerwy, z częstotliwością 100 uciśnięć/ min.

  • Przerwij swoje działanie w celu sprawdzenia poszkodowanego tylko wtedy, jeżeli zacznie on samodzielnie oddychać. W innym przypadku nie przerywaj resuscytacji.

9. Kontynuować czynności do czasu:

- nadejścia kwalifikowanej pomocy i przejęcia przez nią resuscytacji;

-  powrotu spontanicznego oddechu/krążenia;

-  fizycznego wyczerpania ratownika.

 

Resuscytacja dzieci

            Sprawdź, czy dziecko reaguje:

- delikatnie i ostrożnie porusz dzieckiem i zapytaj, czy dobrze się czuje;

-  nie potrząsaj dziećmi, u których podejrzewasz uraz kręgosłupa szyjnego;

1. Jeśli dziecko odpowiada lub porusza się:

- pozostaw dziecko w pozycji, w jakiej je zastałeś, po upewnieniu się, że jest bezpieczne;

- oceń jego stan i w razie potrzeby wezwij pomoc;

- często ponawiaj ocenę stanu dziecka.

2. Jeśli dziecko nie odpowiada, wołaj o pomoc. Połóż rękę na czole dziecka i delikatnie odchyl jego głowę. Jeśli to możliwe, zrób to w pozycji, w jakiej znalazłeś dziecko, zwłaszcza jeśli nie możesz wykluczyć urazów.

Jednocześnie końcami palców unieś podbródek dziecka, aby udrożnić drogi oddechowe. Nie uciskaj tkanek miękkich szyi, aby nie spowodować niedrożności dróg oddechowych.

Jeśli masz problemy z udrożnieniem dróg oddechowych w pozycji, w jakiej zastałeś dziecko, delikatnie obróć je na plecy i powtórz opisane powyżej czynności.

Otwórz usta dziecka i upewnij się, że nie widzisz ciał obcych lub płynnej treści.

U dzieci ciała obce można delikatnie usuwać pod kontrolą wzroku, nigdy „na ślepo”.

Unikaj odchylania głowy, jeśli podejrzewasz uraz kręgosłupa szyjnego.

U dzieci po urazach stosuj wyłącznie manewr wysunięcia żuchwy: wymacaj kąty żuchwy i wypychając je, wysuń żuchwę do przodu.

Utrzymując drożne drogi oddechowe, sprawdź, czy

dziecko oddycha:

- obserwuj ruchy klatki piersiowej;

- osłuchuj okolicę nosa i ust dziecka;

- staraj się wyczuć ruchy powietrza na swoim policzku;

- poświęć na te czynności nie więcej niż 10 s.

3. Jeśli dziecko oddycha:

- połóż dziecko na boku, w pozycji bezpiecznej;

- kontroluj, czy nie występują zaburzenia oddechu i czy stan dziecka nie pogarsza się.

4. Jeśli dziecko nie oddycha:

- ostrożnie usuń wszelkie widoczne przeszkody z dróg oddechowych;

- wykonaj 5 wstępnych  oddechów; każdy powinien powodować widoczne unoszenie się i opadanie klatki piersiowej; możesz w tym celu wykonać do 5 prób. W czasie wykonywania tych czynności obserwuj czy dziecko nie kaszle lub krztusi się, co może być przesłanką obecności krążenia.

5. Jeśli nie ma oznak krążenia, nie stwierdzasz tętna lub tętno wynosi <60/min , lub gdy nie jesteś pewien oznak krążenia:

-  rozpocznij masaż serca w sekwencji 30 : 2, jeżeli ratownik jest sam, jeżeli jest dwóch ratowników stosunek wynosi 15 : 2

-  skoordynuj sztuczne oddychanie z masażem serca według schematu:

-  zlokalizuj dolną połowę mostka i przyłóż w tym miejscu nasadę jednej ręki; upewnij się, czy nie uciskasz wyrostka mieczykowatego lub nadbrzusza;

-  unieś palce ręki, tak, aby nie przenosić siły ucisku na żebra;

-  ustaw się pionowo nad klatką piersiową dziecka, wyprostuj rękę i uciskaj mostek tak, aby obniżał się od 1/3 do 1/2 wysokości klatki piersiowej dziecka;

-  zwolnij ucisk, powtarzaj opisane czynności z częstotliwością 100/min.

- kontynuuj masaż serca i sztuczne oddychanie tak, aby na 15  (30) uciśnięć klatki piersiowej przypadały 2  oddechy.

W przypadku większych dzieci, aby ucisnąć klatkę piersiową na właściwą głębokość, może być konieczna technika masażu serca dwoma rękami, uzależnione jest to również od budowy fizycznej dzieci

-  zlokalizuj dolną połowę mostka i przyłóż do niej nasadę jednej ręki. Na niej połóż drugą rękę;

-  spleć palce obu rąk i unieś je, aby nie przenosić siły ucisku na żebra;

-  ustaw się pionowo nad klatką piersiową dziecka, wyprostuj ręce i uciskaj mostek tak, aby obniżał się od 1/3 do 1/2 głębokości klatki piersiowej dziecka;

-  zwolnij ucisk i powtarzaj opisane czynności z częstotliwością 100/min.

-  po 30 uciśnięciach odchyl głowę dziecka, wysuń bródkę i wykonaj 2 skuteczne  oddechy;

-  natychmiast przyłóż ponownie ręce we właściwej pozycji i wykonaj 30 kolejnych uciśnięć mostka;

-  kontynuuj masaż serca i sztuczne oddychanie tak, aby na 30 uciśnięć mostka przypadały 2  oddechy.

 

POZYCJA BEZPIECZNA.

 

            Pozycja bezpieczna. Znana również pod nazwą boczną ustaloną zapewnia drożność dróg oddechowych zapobiega   zachłyśnięciu się treścią żołądkową do płuc u poszkodowanych nieprzytomnych, oddychających z zachowanym krążeniem.  

  • jeżeli ratowany posiada okulary należy je zdjąć ratowanemu;

  • uklęknąć obok i upewnić się, że obie jego kończyny dolne są wyprostowane;

  • kończynę górną od strony ratownika ułożyć w zgięciu 90 stopni w stawie barkowym i łokciowym, przy czym po zgięciu łokcia dłoń powinna być skierowana ku górze;

  •  drugą ręką uchwycić dalszą kończynę dolną ratowanego tuż ponad kolanem i podciągnąć ją ku górze, nie odrywając stopy od podłoża;

  • zapleść dłoń ratownika w dłoń ratowanego kończyny górnej dalszej i ułożyć pod policzek od strony ratownika;

  • pociągnąć za rękę ratowanego i za jego dalszą kończynę dolną tak, by ratowany obrócił się na bok w kierunku ratownika;

  • drugą ręką ratownik wysuwa swoją dłoń, którą układał pod policzek poszkodowanego;

  •  ustawiamy kończynę dolną ratowanego, która znajdzie się u góry tak, by w stawie biodrowym i kolanowym była ona zgięta pod kątem prostym;

  • odgiąć głowę ratowanego ku tyłowi, by upewnić się, że drogi oddechowe są drożne;

  • regularnie sprawdzać oddychanie;

  • gdy ratowanego układa się w pozycji bezpiecznej należy regularnie kontrolować krążenie obwodowe znajdującej się na dole kończyny górnej. W sytuacji, gdy zachodzi konieczność pozostawienia ratowanego w pozycji bezpiecznej przez dłuższy okres, po 30 minutach trzeba go ułożyć na drugim boku.

 

ZADŁAWIENIA.

 

            Zadławienia jest to częściowe lub całkowite zatkanie dróg oddechowych na skutek aspiracji ciała obcego w tym układzie.

            Jeśli ma miejsce częściowe zatkanie dróg oddechowych ratowany jest zwykle wstanie sam je udrożnić przez kaszel. Gdy natomiast przepływ powietrza jest całkowicie odcięty, może to być nie możliwe.

Rozpoznanie

  • dotyczy to zwykle osoby, która właśnie jadła, lub dziecka, które wzięło ciało obce do ust;

  • osoba dławiąca się zazwyczaj chwyta się rękami za szyje;

  • przy częściowym zatkaniu dróg oddechowych ratowany wykazuje lęk i kaszle. Może być przy tym słyszalny świst podczas wdechu, czyli rodzaj wysokiego dźwięku przy próbie zaczerpnięcia powietrza;

  • przy całkowitym zatkaniu dróg oddechowych ratowany nie może mówić, oddychać ani kaszlać, aż wreszcie traci przytomność;

Postępowanie:

1. Jeśli ratowany oddycha, należy go zachęcać do kaszlu i powstrzymywać się od innych działań.

2. Gdy ratowany wykazuje objawy słabnięcia albo przestaje oddychać lub kaszlać, trzeba przystąpić do uderzeń w plecy:

  • usunąć z jamy ustnej widoczne fragmenty ciał lub luźne protezy zębowe;

  • stanąć z boku i nieco z tyłu od ratowanego;

  • podeprzeć jedną ręką klatkę piersiową ratowanego i nachylić go silnie ku przodowi tak, by przemieszczone ciało obce wydostało się na zewnątrz, zamiast przesunąć się dalej w głąb dróg oddechowych;

  • wykonać do 5 silnych uderzeń pomiędzy łopatkami, używając do tego nadgarstka drugiej ręki.

                                   

 Celem takiego postępowania jest przemieszczenie ciała obcego za każdym uderzeniem, co oznacza, że nie zawsze wszystkie 5 uderzeń okaże się konieczne.

3. Jeśli zawiodą uderzenia w plecy, należy przejść do uciśnięci nadbrzusza (rękoczyn Heimlicha.):

  • ustawić się za ratowanym objąć go obydwoma kończynami górnymi na wysokości nadbrzusza;

  • pochylić go ku przodowi, by ciało obce wydostało się na zewnątrz, zamiast przesunąć się dalej w głąb dróg oddechowych.

  • zacisnąć rękę w pięść i umieścić ją pomiędzy pępkiem a wyrostkiem mieczykowatym. Pięść uchwycić drugą ręką;

  • silnie pociągnąć splecione ręce do wewnątrz i ku górze. Powinno to doprowadzić do przemieszczenia się ciała obcego;

  • jeśli nie doprowadziło to do usunięcia przeszkody, ponownie skontrolować jamę ustną, czy nie ma w niej widocznego ciała obcego, które można by dosięgnąć palcem. Wykonywać na przemian 5 uderzeń w plecy i 5 uciśnięć nadbrzusza.                   

4. Jeśli ratowany straci przytomność:

Może to spowodować zwiotczenie mięśni wokół krtani, co umożliwi przedostanie się powietrza do płuc. Jeśli dojdzie do utraty przytomności, należy podjąć następującą sekwencję działań ratowniczych:

  • odgiąć głowę ratowanego i usunąć wszelkie widoczne ciała obce z jamy ustnej;

  • poprawić drożność jego dróg oddechowych przez uniesienie żuchwy;

  • wzrokowo, słuchowo i dotykiem sprawdzić czy ratowany oddycha;

  • natychmiast rozpocząć pośredni masaż serca by usunąć zatkanie dróg oddechowych w sekwencji 30: 2

  • wykonuj na przemian 5 uciśnięć nadbrzusza i BLS

 

                         

 

KIEDY UDAĆ SIĘ PO POMOC

 

            Podstawowe znaczenie ma jak najszybsze wezwanie przez ratowników pomocy.

  • gdy ratownik nie jest sam, jedna osoba powinna rozpocząć resuscytację, podczas gdy druga winna się udać po pomoc zaraz po tym gdy stwierdzi się, że ratowany nie oddycha;

  • w przypadku osoby dorosłej, która nie oddycha, pojedynczy ratownik winien założyć, że chodzi o chorobę serca i natychmiast udać się po pomoc. Na decyzję taką musi mieć wpływ lokalna dostępność medycznej służby ratunkowej.

Jeśli jednak istnieje prawdopodobieństwo, że przyczyną utraty przytomności są zaburzenia oddechowe, np.:

Uraz, utonięcie, zadławienie, zatrucie lekami lub alkoholem, albo, gdy chodzi o niemowlę lub dziecko ratownik powinien przez około 1 minutę wykonywać zabiegi resuscytacyjne, zanim uda się po pomoc.

 

Załączniki:

1.      Zasady udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym zgodnie z ustaleniami ERC oraz ILCOR, ODN, Zielona Góra 2007.

2.      Moja pierwsza pomoc, Medyczne Centrum Szkoleniowe, Gorzów Wlkp., 2009.

 

 opracowała: Dorota Kaczmarczyk